Zygmunt Psarski
Biografia
Urodził się 29 maja 1886 w Piotrkowie Trybunalskim jako syn Władysława i Marii; był wnukiem Wiktora, powstańca z 1831 i 1863 roku.
W 1904 ukończył gimnazjum filologiczne w Warszawie. W 1905 rozpoczął studia na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim (Wydział Przyrodniczy). Za postawę patriotyczną został relegowany z uniwersytetu i przeniósł się wówczas na Politechnikę Lwowską (Wydział Chemii Technicznej), którą ukończył w 1909, jako inżynier chemik.
Od 1909 do 1910 praktykował w 14. Pułku Dragonów, gdzie doszedł do stopnia chorążego. Podjął pracę w cukrownictwie, najpierw jako chemik, a potem awansował na wicedyrektora w cukrowniach na terenie Królestwa Kongresowego i Ukrainy.
1 sierpnia 1914 został zmobilizowany do armii rosyjskiej, a jego dalsza służba przedstawiała się następująco: Wydział Ewakuacyjny Frontu Zachodniego (1914), 14 Małorosyjski Pułk Dragonów (1915), 10 Armia Imperium Rosyjskiego (wykonywanie robót fortyfikacyjnych), od 15 listopada 1917 I Korpus Polski w Rosji (od 23 września 1917, dowódcą plutonu w Kompanii Inżynieryjnej 3. Dywizji Strzelców Polskich, awansowany na podporucznika).
Po likwidacji korpusu powrócił w maju 1918 do Polski i brał udział w rozbrajaniu sił niemieckich w Kaliszu (11 listopada 1918). Został komendantem tego miasta i sformował batalion piechoty. Dalej jego kariera w Wojsku Polskim przebiegała następująco:
intendant w 1. Pułku Inżynieryjnym w Warszawie (8 grudnia 1918 – 14 stycznia 1919), dowódca 2. kompanii w I Baonie Saperów Wielkopolskich (oddelegowany do Poznania z dniem 14 stycznia 1919), 15 marca 1919 delegowany do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, gdzie jako szef sztabu przygotowywał grunt pod powstanie śląskie, awans na kapitana na dzień 23 maja 1919.
8 sierpnia 1919 przedostał się do Sosnowca, a następnie leczył się w szpitalu wojskowym w Poznaniu. 14 października 1919 mianowano go zastępcą dowódcy (potem dowódcą) XIV Baonu Saperów Wielkopolskich. Odznaczył się męstwem w walkach z bolszewikami podczas wojny polsko-bolszewickiej, zwłaszcza na Froncie Litewsko-Białoruskim w Bitwie Warszawskiej. W 1921 awansowano go na podpułkownika. 12 czerwca 1921 został zastępcą dowódcy 7 Pułku Saperów Wielkopolskich. 25 lutego 1922, na własną prośbę, został przeniesiony do rezerwy. 8 stycznia 1924 został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 13. lokatą w korpusie oficerów rezerwy inżynierii i saperów. W tym czasie posiadał przydział w rezerwie do 7 saperów.
W okresie międzywojennym wrócił do cukrownictwa, pełniąc m.in. funkcję dyrektora cukrowni w Świeciu, a potem w Gostyniu (1923–1933). Działał społecznie w wielu organizacjach m.in. w Towarzystwie Powstańców i Wojaków (prezes Okręgu), Związku Weteranów Powstań Narodowych (wiceprezes Koła), LO PP (członek zarządu Koła) czy Towarzystwie Przyjaciół Strzelca. Ponadto był radnym w Gostyniu.
W sierpniu 1939 został zmobilizowany do Armii Poznań (saperzy). Podczas kampanii wrześniowej pracował w Warszawie w zjednoczeniu cukrowniczym. W 1943 (jako żołnierz Armii Krajowej) został dyrektorem cukrowni w Michałowie. Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Od 1945 do 1950 powrócił na stanowisko dyrektora cukrowni gostyńskiej. W 1951 został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa i wypuszczony po dziewięciu miesiącach w stanie wycieńczenia. Zmarł 3 kwietnia 1954 w Warszawie. Pochowano go na cmentarzu Powązki Wojskowe w Warszawie (kwatera A23-3-5).