Wacław Leon Makowski
Biografia
Wacław Leon Makowski (ur. 3 czerwca 1854 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 10 lutego 1929 w Wilnie) był polskim księgarzem, radnym miasta Wilna i działaczem społecznym. Był synem Witalisa Makowskiego i Karoliny Pętkowskiej.
Ukończył progimnazjum w Łowiczu, gimnazjum nr 4 w Warszawie, a następnie odbył praktykę w księgarni wydawców warszawskich Gustawa Gebethnera i Roberta Wolffa, jednocześnie uczęszczając do szkoły handlowej.
W pierwszych latach działalności w Wilnie (1879 r.) kierował księgarnią Elizy Orzeszkowej, a później był jej wspólnikiem i następcą Wincentego Chełmińskiego. Po zamknięciu księgarni w 1882 przez władze rosyjskie kierował księgarnią Feliksa Zawadzkiego, a po latach wraz z żoną Apolonią Chełmińską prowadził własną księgarnię wydawniczą przy ul. Świętojańskiej w Wilnie oraz księgarnię w Mińsku.
Po roku 1902 jako pierwszy uzyskał zgodę na otworzenie pierwszej polskiej czytelni, której tworzenie było surowo zakazane wcześniej.
Makowski prowadził nieustanną walkę o możliwość wydawania polskich książek, narażając wolność i życie. Odpierał ataki urzędników, stawał w licznych procesach sądowych, między innymi za wydanie Gloria victis Elizy Orzeszkowej, a mimo trudności zwykle wychodził z opresji, ponosząc jedynie kary pieniężne.
Księgarnie polskie były wówczas surowo traktowane przez carskich satrapów, którzy widzieli w nich źródło polonizacji i sposobu na rozpowszechnianie literatury nielegalnej.
Makowski organizował także koncerty i wydarzenia kulturalne, zapraszając znanych wykonawców z Polski. Na jednym z koncertów Marceliny Sembrich-Kochańskiej (Stengel-Sembrich) zaśpiewała kilka zdań po polsku w obecności cesarza, za co Makowski został ukarany grzywną.
W 1890 roku wraz z synem brali udział w tzw. Zawracalniach, które z czasem przekształciły się w Wieczory Rzemieślnicze z programem koncertowym i tańcami, na które uzyskał oficjalne pozwolenie władz.
W 1905 roku wraz ze swoim synem podjęli próbę wydania polskiego pisma codziennego pod tytułem Gazeta Wileńska, jednak nie uzyskali pozwolenia. 11 grudnia 1911 otrzymał pozwolenie i propozycję od hrabiny Broel-Plater urządzania popularnych wówczas Achów, przedstawień amatorskich o treściach satyrycznych skierowanych do miejscowych działaczy.
11 sierpnia 1915, z powodu konfliktów z Niemcami, Poczta Polska przestała funkcjonować, co zapoczątkowało kryzys wydawnictwa Makowskich. Niemieckie wojska zajęły Wilno 5 września, a rewizje i grabieże były na porządku dziennym. Makowski musiał starać się o pozwolenia na wydawanie książek od Ober-Ost, który blokował nawet najprostsze podręczniki. Udało się jednak wydać Snopek z naszej niwy, a później Moje czytanki autorstwa Ewy Gulbinowej.
Po zakończeniu reżimu niemieckiego i uruchomieniu odcinków administracyjnych, 6 stycznia 1919 roku wkroczyły wojska bolszewickie; Wilno zostało ponownie zajęte latem 1920. W wyniku oporu Makowski został aresztowany pod zarzutem posiadania broni i osadzony w więzieniu na Łukiszzkach, skąd cudem wyszedł na wolność dzięki interwencjom litewskim. Rodzina utrzymywała kontakty z Elizą Orzeszkową i była blisko środowiska literackiego.
W 1925 roku Makowski opublikował wspomnienia Wspomnienia starego księgarza na tle osobistych przeżyć w Przeglądzie Księgarskim. W 1950 roku Ewa Gulbinowa przekazała Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie dokumenty dotyczące księgarni Eliza Orzeszkowa i S-ka z lat 1879–1881.