Smardzewice: plażowanie nad zalewem i barokowe sanktuarium z historią o cudzie z 1620 roku

Piasek, woda i wakacyjny gwar kojarzą się z Smardzewicami niemal automatycznie. Wieś, utożsamiana z bazą noclegową i odpoczynkiem nad brzegiem zalewu, ma jednak także drugi adres - ten, pod którym od wieków zatrzymują się pielgrzymi. Kilka minut spaceru od miejsc typowo letniskowych stoi zabytek, a wokół niego krąży legenda o wydarzeniu, które - według miejscowej tradycji - na trwałe wpisało Smardzewice w religijną mapę regionu.

Objawienie z 1620 roku i woły, które straciły wzrok

Opowieść zaczyna się w 1620 roku. Bohaterem lokalnych przekazów jest gospodarz Wojciech Głowa, który wracając z lasu zauważył coś niepokojącego: jego woły stały nieruchomo, jakby nie reagowały na otoczenie. Gdy próbował je pogonić batem, zwierzęta miały nagle oślepnąć. Wtedy, jak głosi tradycja, pojawiła się intensywna jasność, a w niej trzy postacie: Jezus, Maryja oraz św. Anna - matka Maryi.

To właśnie św. Anna miała wydać polecenie, by w tym miejscu postawić krzyż z drewna, które gospodarz wiózł. Po zniknięciu postaci, według podań, woły odzyskały wzrok, a wiadomość o zdarzeniu szybko rozeszła się po okolicy. Od tej historii zaczęła się droga, która z czasem poprowadziła wiernych do dzisiejszego sanktuarium.

Od kapliczki do murowanej świątyni. Decyzje biskupów i rola franciszkanów

Początkowo w miejscu związanym z objawieniem istniała niewielka kapliczka, ale instytucje kościelne zareagowały - jak wskazują opisy - szybko. W latach 1621–1622 biskup kujawski Paweł Wołucki ufundował w pobliżu drewniany kościół pod wezwaniem św. Anny. Został on zbudowany nieco dalej od miejsca objawienia - tam, gdzie obecnie znajduje się barokowy kościół sanktuarium.

Kościelne władze zareagowały stosunkowo szybko. Już w latach 1621–1622 biskup kujawski Paweł Wołucki ufundował w pobliżu drewniany kościół pod wezwaniem św. Anny. Świątynię wzniesiono nieco dalej od miejsca objawienia, tam, gdzie dziś stoi barokowy kościół sanktuarium

urząd marszałkowski

Ważną datą dla Smardzewic był także rok 1639. Wtedy opiekę nad miejscem powierzono franciszkanom konwentualnym - i ta ciągłość trwa do dziś. Z czasem przy świątyni powstał również klasztor franciszkanów, który stał się zapleczem dla duszpasterstwa i opieki nad pielgrzymami.

Obecny, murowany kościół to efekt inicjatywy biskupa warmińskiego Stanisława Zbąskiego. Budowę rozpoczęto w 1683 roku, a zakończono w 1699 roku. Konsekracja świątyni odbyła się 7 listopada 1701 roku - dokonał jej arcybiskup Stanisława Albinowskiego.

Świątynia została konsekrowana 7 listopada 1701 roku przez arcybiskupa Stanisława Albinowskiego. Wokół kościoła powstał również klasztor franciszkanów konwentualnych, który dziś jest siedzibą zakonników opiekujących się sanktuarium

ojciec Włodzimierz Machulak, franciszkanin

Najważniejszy punkt we wnętrzu: barokowy ołtarz i obraz św. Anny

W środku wiernych wita monumentalny barokowy ołtarz główny. W jego centrum znajduje się czczony obraz św. Anny przedstawiający świętą wraz z Maryją i małym Jezusem. W tradycji kościelnej to przedstawienie bywa odczytywane jako obraz trzech pokoleń: matki, córki i wnuka - symbol rodzinnych korzeni Chrystusa oraz znaczenia św. Anny jako opiekunki rodzin i wychowania dzieci.

Ponieważ św. Anna wybrała sobie to miejsce, żeby tutaj być, najważniejszym miejscem w świątyni jest właśnie ten ołtarz

ojciec Włodzimierz Machulak, franciszkanin

Przez stulecia to właśnie przed tym wizerunkiem modlili się pielgrzymi przybywający do Smardzewic. W dawnych opisach sanktuarium wspomina się o licznych wotach dziękczynnych pozostawianych przez wiernych przekonanych o otrzymaniu szczególnych łask.

Krzyż w miejscu objawienia - znak, od którego wszystko się zaczęło

Choć dzisiejsze Smardzewice dla wielu są przede wszystkim kierunkiem na weekend nad wodą, duchowy ślad wciąż jest widoczny w terenie. W miejscu objawienia stoi drewniany krzyż - ten sam punkt, od którego miała rozpocząć się historia pielgrzymowania do wsi.

Według przekazów krzyż miał powstać z drewna przywiezionego przez Wojciecha Głowę. W kolejnych stuleciach był odnawiany i zastępowany nowymi, ale miejsce pozostało to samo

urząd marszałkowski

Postać św. Anny, znana przede wszystkim z późniejszej tradycji chrześcijańskiej, jest w tym miejscu obecna nie tylko w opowieści o 1620 roku, lecz także w codziennych intencjach wiernych. Jako matka i babcia bywa proszona o wsparcie w sprawach rodzinnych. Smardzewice łączą więc dwa rytmy: letniskowy - gdy pogoda zachęca do wyjazdów nad zalew - oraz pielgrzymkowy, który prowadzi do barokowego sanktuarium i stojącego w pobliżu krzyża, pamiętającego najstarszą warstwę miejscowej legendy.

• 1620 - według podań objawienie, którego świadkiem miał być Wojciech Głowa
• 1621–1622 - fundacja drewnianego kościoła św. Anny przez biskupa kujawskiego Pawła Wołuckiego
• 1639 - powierzenie opieki franciszkanom konwentualnym
• 1683 - start budowy murowanej świątyni z inicjatywy biskupa warmińskiego Stanisława Zbąskiego
• 1699 - zakończenie budowy
• 7 listopada 1701 - konsekracja przez arcybiskupa Stanisława Albinowskiego