Piotrkowska fara odzyskuje dawny blask. Trwa renowacja bezcennego ołtarza głównego

W sercu Piotrkowa Trybunalskiego, w najstarszej świątyni miasta, trwają właśnie prace, które przywracają jeden z najcenniejszych zabytków sakralnych województwa łódzkiego do jego pierwotnej świetności. Renowacja ołtarza głównego w farze pw. św. Jakuba Apostoła to nie tylko zabieg konserwatorski, ale także podróż przez wieki, podczas której odkrywane są tajemnice skrywane przez warstwy farby i czasu. Samorząd Województwa Łódzkiego przeznaczył na ten cel 151 tys. zł w ramach programu „Łódzkie dla zabytków”.

Świadek sejmów i Trybunału Koronnego

Początki parafii św. Jakuba Apostoła sięgają przełomu XII i XIII wieku, choć pierwsza pewna wzmianka pochodzi z 1343 roku. Obecna gotycka świątynia, której fundację tradycyjnie przypisuje się królowi Kazimierzowi III Wielkiemu, powstała około połowy XIV wieku. Przez blisko trzy stulecia była jedną z najważniejszych świątyń w kraju – odbywały się w niej synody, nabożeństwa towarzyszące obradom sejmów oraz działalności Trybunału Koronnego.

Jak podkreśla proboszcz parafii i kustosz bazyliki mniejszej, ksiądz Grzegorz Gogol, w murach fary modlili się nie tylko mieszkańcy, ale także królowie – Zygmunt II August, arcybiskup Jan Łaski, kardynał Stanisław Hozjusz – oraz senatorowie, posłowie i sędziowie najwyższego sądu Rzeczypospolitej. To właśnie od Trybunału Piotrków zyskał przydomek Trybunalski.

Królewski dar i renesansowy majstersztyk

Jedną z kluczowych postaci w historii świątyni była królowa Bona Sforza. To dzięki jej fundacji na początku XVI wieku prezbiterium wydłużono o około pięć metrów, podwyższono ściany i wykonano dekoracyjne, gwiaździste sklepienie. Rozbudowa była niezbędna, ponieważ fara nie pomieściła już wszystkich uczestników licznych sejmów i synodów.

Z osobą królowej Bony wiąże się także najcenniejszy obraz ołtarza głównego – „Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny” z około 1510 roku. Dzieło, częściowo przemalowane na początku XVII wieku, zachowało cechy renesansowe i – według badaczy – wyszło z warsztatu małopolskiego związanego z krakowskim środowiskiem artystycznym. Przez stulecia otaczane było szczególnym kultem, o czym świadczy srebrna sukienka nałożona na obraz. W świątyni znajduje się również XVII-wieczna chrzcielnica, przy której sakrament chrztu przyjęli m.in. pierwszy biskup łódzki Wincenty Tymieniecki oraz generał Stefan Rowecki „Grot”.

Ołtarz wraca do pierwotnej kolorystyki

Obecny etap prac konserwatorskich skupia się na ołtarzu głównym. Po szczegółowych badaniach specjaliści ustalili, że pierwotnie miał on kolor ciemnego dębu. Z konstrukcji usunięto już późniejsze warstwy farby, a figury i elementy dekoracyjne trafiły do specjalistycznej pracowni, gdzie przechodzą gruntowną konserwację.

To nie pierwszy krok w odnowie świątyni – wcześniej odnowiono wnętrze bazyliki, nie dodając nowych malowideł, a jedynie oczyszczając i eksponując istniejące polichromie. Dzięki temu wnętrze stało się jaśniejsze, a historyczne dekoracje są teraz lepiej widoczne. Po zakończeniu wszystkich prac ołtarz główny ma odzyskać dawną kolorystykę i wygląd zbliżony do pierwotnego, co pozwoli zabezpieczyć zarówno jego konstrukcję, jak i renesansowy obraz dla kolejnych pokoleń.

Dziedzictwo, które łączy pokolenia

Dla mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego i całego regionu renowacja fary to coś więcej niż prace budowlane – to przywracanie żywej tkanki historycznej. Kościół św. Jakuba, mimo licznych przebudów, zachował średniowieczny układ: jednonawową bryłę z węższym, wielobocznie zamkniętym prezbiterium. W jego wnętrzu splatają się style gotyckie, renesansowe, barokowe, rokokowe i klasycystyczne, tworząc unikalną lekcję architektury i historii. Odbudowa ołtarza głównego to symboliczny powrót do korzeni – do czasów, gdy Piotrków był jednym z głównych ośrodków politycznych i sądowniczych Rzeczypospolitej.

Po zakończeniu prac, które potrwają jeszcze kilka miesięcy, ołtarz główny ponownie stanie się centralnym punktem świątyni, a wierni będą mogli podziwiać go w formie bliskiej tej, jaką nadano mu przed wiekami. Renowacja nie tylko chroni dziedzictwo, ale także wzmacnia tożsamość lokalnej społeczności, która wciąż czuje się spadkobiercą królewskiej tradycji. Informacje o postępach prac przekazał Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego.